‘Universele symboliek in vrijmetselarij en kunst’

De Gorcumse Vrijmetselaarsloge Orde & Vlijt viert zijn 200-jarig bestaan met een bijzondere expositie in het Gorcums Museum. Wat is de vrijmetselarij precies, en wat gebeurt er achter gesloten deuren? Het Gorcums Museum Het Gorcums Museum geeft een antwoord op deze vragen in de tentoonstelling ‘Vrijmetselaars: een geheim ontsluierd’. Het museum sprak ook met Jacoba Herben, kunstenares.

Het zat er bij Jacoba Herben al vroeg in. Als kind tekende ze altijd. Later als ze voor haar werk zat te vergaderen maakte ze talloze kleine tekeningetjes, gewoon omdat ze het leuk vond om dat te doen. Toen zag ze een advertentie van de Woerdense Volksuniversiteit over een cursus mandala tekenen. Tekenen en haar interesse voor boeddhisme, een mooiere combinatie kon ze niet bedenken. Het tekenen van mandala’s ging zo goed dat de Volksuniversiteit haar vroeg om daar les te gaan geven. ‘Mandala tekenen is eigenlijk niet zo ingewikkeld. Het begint altijd met een cirkel. Je maakt daar geometrische figuren in en die ga je kleuren. En dan komt er iets in je op wat gewoon in je zit en dat je soms een beetje hebt verstopt. Het resultaat is altijd een heel eigen en originele mandala. Het is een stokpaardje van me, maar ieder mens moet in deze drukke tijd ook tijd en ruimte voor zichzelf vrijmaken. Iedereen heeft wel een laadje met talent om iets te maken. Alleen zit dat vaak op slot. In de cursus die ik geef, maak je dat laadje open: dat is mandala tekenen. Uit eigen ervaring weet ik dat het zeker in spannende tijden erg belangrijk is dat je die ruimte neemt. ‘

Mandala is een woord uit het Sanskriet en betekent ‘heilige cirkel’, waarmee begrippen als ‘heelheid’ en ‘schepping’ kunnen worden aangeduid.  

Nadat ze negen jaar cursussen had gegeven en echtgenoot Mat in de politiek ging, besloot Jacoba om het tekenen even te verlaten en een aantal cursussen en workshops te gaan volgen om de techniek van het schilderen te leren en verder te gaan experimenteren met verschillende materialen.

Als onderdeel van de expositie over 200 jaar Gorcumse vrijmetselaars zijn vijf mandala’s van Jacoba te bewonderen. Haar interesse voor de vrijmetselarij door het lidmaatschap van Mat en haar belangstelling voor oude culturen zoals die van India, bracht haar ertoe om een ook een aantal mandala’s te schilderen met vrijmetselaarssymbolen. ‘Het zijn mooie, universele symbolen. De cirkel kom je in alle culturen en religies tegen. De schilderijen zijn gemaakt met verschillende materialen: acrylverf maar ook met materie als zand, pasta en goudverf. Ik vind het erg mooi om bijvoorbeeld een strand te schilderen met zandpasta. Zand, stof en andere materialen verzamel ik dan ook het liefst op plekken die er iets mee te maken hebben. Zo heb ik vulkanisch zand meegenomen van het strand van Gran Canaria en dat verwerk ik dan. De beroemdste mandala, die door Tibetaanse monniken wordt gemaakt, bestaat helemaal uit fijn zand en is omgeven met rituelen. Het zand wordt dan in een bepaald patroon op de vloer gestrooid. Aan het eind wordt die mandala bij elkaar geveegd en aan stromend water (de zee, een rivier) toevertrouwd. Zo symboliseer je de vergankelijkheid van materie. Geweldig vind ik dat.’

Alle informatie is te vinden op haar website www.jacobamandala.nl.

De schilderijen van Jacoba Herben zijn te zien tijdens de tentoonstelling ‘Vrijmetselaars: een geheim ontsluierd’, in het Gorcums Museum tot en met 13 maart 2016.